Andrzej Baczewski (Gdynia)



Zwierząta bałtyckie w akwarium (1)


    Fauna morska zadziwia każdego miłośnika przyrody olbrzymią ilością gatunków, różnorodnością ich kształtów, zwyczajów i przystosowań. Nic dziwnego więc, że hodowla zwierząt morskich w akwarium znajduje coraz więcej entuzjastów. Akwaria morskie to nie tylko potężne zbiorniki ekspozycyjne, w których optymalne warunki hodowli utrzymuje skomplikowana i kosztowna aparatura. Zbiornik ze zwierzętami morskimi może być piękną ozdobą mieszkania i cenną pomocą w szkolnej pracowni biologicznej. Dla polskich akwarystów najłatwiej dostępne są zwierzęta bałtyckie, a hodowla ich daje wiele możliwości lepszego poznania naszego Bałtyku. Wody naszego morza, wbrew utartej opinii, nie są wcale jednostajne i ubogie,a znaczna ilość gatunków zwierząt bałtyckich doskonale znosi przez długie miesiące pobyt w akwarium.
   

KRÓTKA CHARAKTERYSTKA BAŁTYKU

   Poznanie środowiska bałtyckiego pozwoli nam lepiej zrozumieć potrzeby hodowanych zwierząt. Bałtyk jest morzem, w którym silnie zaznacza się wpływ kontynentu. Przejawia się to w stosunkowo dużej rozpiętości temperatur w ciągu roku, oraz niewielkim i zmieniającym się zasoleniu. Jest to połączone z dużą tolerancją organizmów bałtyckich odnośnie do warunków środowiska, a to z kolei nie jest bez znaczenia dla hodowli.
   Najwyższe temperatury notowane są w sierpniu i mogą wtedy przekraczać 18°C, natomiast zimą temperatura spada niekiedy nawet poniżej zera. Mały kąt wzniesienia słońca nad horyzontem powoduje duże straty promieniowania i jest przyczyną odbicia promieni od powierzchni morza, sięgającego nawet ponad 40 %.

LICZBA GODZIN SŁONECZNYCH NAD BAŁTYKIEM

pora roku średnia ilość godzin na dobę


wczesna wiosna 1,5
latoponad 8
jesień3 - 5
zima1 - 3
Średnia roczna wynosi 6,3 godz. na dobę. Zasolenie Bałtyku zależy od wlewów wody z Morza Północnego i lokalizacji poszczególnych basenów.

ZASOLENIE POWIERZCHNIOWYCH WARSTW WODY
Głębia Arkońska - 8 %
Zatoka Gdańska    -     7 %
Morze Atlandzkie
i wody fińskie
   -   6 %
Zatoka Ryska    -   4,5 %
Zatoka Botnicka     -    0,0 %


   Należy pamiętać również o dużej ilości tlenu w wodach Bałtyku, która nieraz przekracza 100 % wysycenia, oraz o tym, że odczyn wody morskiej jest alkaliczny i wynosi około 8,3 pH.

BODOWA AKWARIUM MORSKIEGO

   Akwarium o miniejszej pojemności niż 80l nie nadaje się do hodowli, ponieważ bardzo łatwo następuje jego zanieczyszczenie . Ze względu na to, że woda morska ma silne właściwości korozyjne, należy zastosować szereg środków zabezpieczających części metalowe i miejsca styku szyb. Do tego celu używamy czarnego paku browar-nicznego, lub wodoodpornych farb epoksydowych. Górna część zbiornika, oraz jego nakrycie jest inne niż w akwariach słodkowodnych /rys.1/. Na ustawionej pochyło szybie skrapla się para wodna i kroplami spływa ponownie do akwarium,co znacznie ułatwia utrzymanie odpowiedniego składu chemicznego wody morskiej.

DEKORACJA WNĘTRZA AKWARIUM

   Dno Bałtyku ma charakter nieco jednostajny. Są to płaskie przestrzenie piaszczyste, urozmaicone nieraz tylko pewną ilością kamieni, oraz łąki podwodne, gdzie życie małych zwierząt dennych jest najbujniejsze. Obecność roślin jest bardzo ważnym czynnikiem dla niektórych zwierząt, a przy hodowli takich ryb jak iglicznia czy wężynka, wręcz koniecznym. Rybki te swoim kształtem i barwą imitują liście zostery i tylko w ścisłym kontakcie z rośliną czują się dobrze.
   Rośliny w akwarium morskim sprawiają najwięcej kłopotu,ponieważ w warunkach sztucznych nie wykazują wzrostu i giną już po kilku dniach. Dlatego też, by uniknąć wielu komplikacji przy tworzeniu w akwarium imitacji łąki podwodnej, najwygodniejsze jest użycie nurzańca /Vallisneria/, który dobrze znosi niewielkie zasolenie. Trzeba też pamiętać o tym, że zbyt duża ilość roślin jest niewskazana. Rośliny umacniamy w dnie niewielkimi kamieniami, ponieważ w akwariach morskich stosuje się tylko bardzo czysty i drobny piasek, który dzięki swej spoistości nie pozwala na gromadzenie się cząstek organicznych, a grubość jego warstwy nie powinna wynosić więcej jak 1 - 2 cm.

WODA MORSKA.

   Aby uzyskać dobre wyniki w przetrzymywaniu przez długi czas zwierząt morskich należy przede wszystkim zapewnić im czystość i właściwy skład wody, oraz odpowiednią temperaturę. W wodzie wlanej do akwarium zachodzą istotne zmiany, wywołane raptowną śmiercią mikroorganizmów. W tym czasie woda powinna być silnie napowietrzana i filtrowana, ponieważ w przeciwnym razie staje się bezużyteczna. Gdy spełnimy te wymagania to po około dwóch tygodniach staje się kryształowo czysta i wtedy należy przystąpić do urządzania dekoracji akwarium, pamiętając o wyjątkowej czystości jej elementów. Dopiero do zbiornika o ustalonej równowadze biologicznej wpuszczamy zwierzęta. Po dłuższym czasie w akwarium gromadzi się pewna ilość substancji białkowych, co objawia się powstawaniem piany na powierzchni wody. W takim wypadku dobrze jest zastosować przyrząd do usuwania piany, pokazany na rys. 2. Do przewozu i przechowywania wody morskiej nie wolno używać naczyń metalowych. Najlepiej nadają się do tego celu duże butle szklane, lub nowe, pokryte warstwą parafiny beczki. Ubytki wody w akwarium powstałe na skutek parowania uzupełniamy wodą destylowaną lub deszczową.

Rys. 1. Sposób przykrywania akwarium morskiego Rys. 2. Przyrząd do zbierania piany

/Rysunki autora/

FILTRACJA I NAPOWIETRZANIE

   Zwierzęta morskie wymagają dużej ilości tlenu i dlatego napowietrzanie wody musi być dużo większe niż w akwarium słodkowodnym. Tłoczone do zbiornika powietrze powinno powodować dostrzegalny ruch wody. To samo dotyczy filtrów, których wydajność powinna być dwukrotnie większa niż dla zwierząt słodkowodnych. Najlepiej spełniają swoją rolę zwyczajne filtry zewnętrzne. Oczywiście niezależnie od filtrowania należy skrupulatnie usuwać z akwarium wszystkie osiadające na dnie cząstki organiczne.

KARMIENIE

   Prawie wszystkie gatunki zwierząt morskich wymagają żywego pokarmu. Nie sprawia to jednak większego kłopotu,gdyż zwierzęta słodkowodne stosowane do karmienia ryb akwariowych doskonale znoszą nawet długi pobyt w wodzie bałtyckiej. Ważne jest tylko to, aby pokarmu nie podawać w dużych ilościach. Dokładniej sposoby karmienia zostaną omówione przy opisie poszczególnych gatunków hodowanych w akwarium.

ZAPOBIEGANIE CHOROBOM

   W warunkach akwaryjnych ryby są o wiele bardziej wrażliwe na działanie bakterii niż na wolności. Niebezpieczne są wszelkie zranienia skóry, które prawie zawsze powstają podczas transportu. Miejsce, w którym tkanka jest uszkodzona, narażone jest na zaatakowanie przez bakterie, a to z kolei czyni w hodowli ogromne spustoszenie.


   Bardzo dobrym zabiegiem stosowanym w takich wypadkach pędzlowanie ran przy pomocy pędzelka lub tamponem waty 1-2 % wodnym roztworem trypaflawiny lub proflawiny. Substancje te bardzo szybko niszczą gronkowce i nie wywołują stanu podrażnienia. Aby osiągnąć dobry rezultat, rany powinno się pędzlować dwa rasy dziennie i wtedy wyleczenie następuje zwykle w przeciągu 2-5 dni. Trypaflawinę można wprowadzić również bezpośrednio do zbiornika z rybami w takiej ilości, która spowoduje lekkie, ale wyraźnie dostrzegalne zabarwienie wody. W tym czasie nie należy stosować filtrowania, ponieważ węgiel drzewny redukuje całkowicie moc bakteriobójczą tego preparatu.


   Jako środka dezynfekcyjnego można używać też nadmanganianu potasu /KMnO4./ w dawkach 60 mg na 10 l wody. W roztworze tym zanurzamy ryby na kilka minut. Nie jest zalecane stosowanie siarczanu miedzi /CuSO4/, ponieważ skorupiaki i młode ryby źle znoszą ten zabieg i często giną. Tak samo organizmy morskie źle znoszą działanie chininy. Cennym środkiem dezynfekcyjnym jest błękit metylenowy stosowany w dawkach 1 cmł roztworu normalnego na 10 litrów wody morskiej. W kąpieli takiej przetrzymujemy ryby przez okres jednego dnia. Dobre wyniki daje również stosowanie antybiotyków, jednak użycie ich jest trudne i ryzykowne, ponieważ u niektórych zwierząt wywołują one przypadki alergiczne.
   W celu uniknięcia zachorowań, należy bardzo ostrożnie obchodzić się ze zwierzętami aby nie spowodować uszkodzeń ich ciała i zachowywać czystość w akwarium przez stosowanie filtrów o dużej wydajności. Należy też, o ile to możliwe, przynajmniej raz na dwa miesiące wymieniać od 1 do 10% wody.

c.d.n.