ŻABIEŃCOWATE (Alismataceae)

 

Rodzina ŻABIEŃCOWATE  (Alismataceae)

Wieloletnie i jednoroczne wodne, ziemnowodne lub bagienne rośliny z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym. Liście od taśmowatych bezogonkowych do osadzonych na ogonkach z owalną, sercowatą lub strzałkowatą blaszką liściową. Kwiaty posiadają rozdzielnopłciowe lub obupłciowe. Owoc w postaci orzeszka z nasionami. Rośliny z tej rodziny rozprzestrzenione są w umiarkowanych, subtropikalnych i tropikalnych rejonach kuli ziemskiej. Mogą żyć długo jako submersyjne, jednak po części żyją jako rośliny ziemno-wodne. W uprawie akwariowej występują niemal wyłącznie jako rośliny zanurzone. Niektóre gatunki można również z powodzeniem uprawiać w otwartych zbiornikach wodnych. Do rodziny tej zalicza się dwa rodzaje Echinodorus i Sagittaria

 

Rodzaj ŻABIENICE  (Echinodorus)

Rodzaj ten obejmuje wiele gatunków roślin. Echinodorus od greckiego echinos – jeż oraz doros – woreczek, kiszka. Nawiązuje do kształtu kolczastych nasion. Rozprzestrzenione są na obszarze sięgającym od Ameryki Południowej do południowych rejonów Ameryki Północnej. Podobno w Afryce rośnie kontrowersyjny E. africanus Rataj 1981. Można je spotkać w toni wodnej, na płyciznach lub na brzegach zbiorników wodnych. Mają masywną i krótką szyjkę korzeniową, z której wyrastają proste trawiaste, lancetowate lub szerokie jajowate przyziemne liście, osadzone na krótkich lub dłuższych ogonkach. Brzeg blaszki liściowej równy lub pofałdowany, widocznych nerwów przeważnie do 5 lub7,9 do11 i więcej. Ogonki liściowe w przekroju poprzecznym okrągłe, bruzdowate lub trójgraniaste. Kwiaty zebrane w pojedyncze lub grupowe kwiatostany, rozwijające się lub nierozwijające. Przy grupowych kwiatostanach okółki kwiatowe znajdują się jeden od drugiego w różnych odległościach i składają się przeważnie z 8-20 kwiatów. Kwiaty proste dwupienne przeważnie białe, mało kiedy żółte lub różowe. Owoc wielonasienny od 0,5 do 1 cm wielkości przy zrywaniu rozsypujący się. Określenie rodzaju rośliny po kwiatostanie, kwiatach i owocach związane jest z wieloma trudnościami tak samo jak trudno jest stworzyć odpowiednie warunki do zakwitnienia rośliny, dlatego akwaryści zmuszeni są rozpoznawać rodzaj i gatunek po budowie zewnętrznej i wegetatywnych oznakach. Wszystkie rośliny tego rodzaju dobrze rosną w warunkach akwariowych, na podłożu ze żwirku z dodatkiem gliny. Grubość podłoża zależy od gatunku rośliny. Optymalna temperatura wody w granicach 18 do 23 °C. Wahania o kilka stopni w górę lub w dół nie ma większego wpływu na wzrost roślin. Twardość wody 4-15°N i więcej, Ph 6,8-7,2, oświetlenie silne do umiarkowanego. Rozmnażają się w warunkach akwariowych wegetatywnie. Małe gatunki rozmnażają się poprzez rozłogi wypuszczane w podłożu z korzenia, na których wyrastają młode rośliny w pewnej odległości od rośliny matecznej. U gatunków większych tworzy się długi podwodny, niekiedy wyrastający nad wodę pęd kwiatowy, na którym wyrastają przybyszowe młode rośliny. Można też rozmnażać niektóre żabienice poprzez podział kłącza korzeniowego. Inny sposób rozmnażania to wysiew nasion. Trudności wynikają z powodu dobrego doświetlenia kiełkujących nasion i młodych roślinek w wodzie.
W 1975 roku K.Rataj dokonał rewizji rodzaju „Echinodorus” W zależności od wielkości wszystkie gatunki z tego rodzaju podzielił na 11 sekcji.
W klasyfikacji rodzaju „Echinodorus” z 1994 roku R.R.Haynes i L.B.Holm-Nielsen wydzielili 26 gatunków z kilkoma podgatunkami.
W 2007 nowej rewizji dokonał S.Lehtonen z Finlandii

 

Gatunek Podgatunki
Formy akwariowe
Polskie nazwy
1. E. nymphaeifolius    (Grisebach) Buchenau 1882 Żabienica grzybieniowata
2. E. tenellus
(Martius) Buchenau 1868
dwie formy :
var. parvulus
– liście jasne i krótkie
var. tenellus
-ciemne i długie
Żabienica delikatna
3. E. bolivianus
(Rusby) Holm-Nielsen 1979
Żabienica boliwijska
E. angustifolius Rataj 1975 Żabienica długolistna
E. quadricostatus Fasset 1955 Żabienica czterożebrowa
4. E. uruguayensis
Arechavaleta 1903
Żabienica urugwajska
E. opacus Rataj 1970 Żabienica matowa
E. portoalegrensis Rataj1970 Żabienica z Porto Alegre
E. horemanii Rataj 1970 Żabienica Horemana
E. osiris Rataj 1970 Żabienica Ozyrysa
E. barthii Mühlberg 1986 Żabienica Bartha
E. pellucidus Rataj 1975 Żabienica przejrzysta
5. E. eglandulosus
Holm-Nielsen & Haynes 1985
6. E. grisebachii    Small 1909 Żabienica Grisebacha
E. amazonicus Rataj 1970 Żabienica amazońska
E. amphibius Rataj 1967 Żabienica ziemnowodna
E. bleheri Rataj 1970 Żabienica Blehera
E. parviflorus Rataj 1970 Żabienica drobnokwiatowa
7. E. martii Micheli 1881 Żabienica wielka
8. E. glandulosus
Rataj 1969
Żabienica żołędzia
9. E. reticulatus
Haynes et Holm- Nielsen 1986 
10. E. longipetalus
Micheli 1881
Żabienica długopłatkowa
11. E. horizontalis
Rataj 1969
Żabienica pozioma
12. E. tunicatus
Small 1909
Żabienica błoniasta
13. E. subalatus
(Martius) Grisebach 1866
ssp. subalatus Żabienica oskrzydlona
ssp. andrieuxii
(Hooker & Arnott)
Haynes & Holm-Nielsen 1986
Żabienica Andrieuksa
14. Е. berteroi
(Sprengel) Fasset 1955
Żabienica Barteroi
15. E. cordifolius
(Linnaeus) Grisebach 1857
ssp. cordifolius Żabienica sercolistna
ssp. fluitans (Fassett)
Haynes & Holm-Nielsen 1986
Żabienica pływająca
E. schlueteri Rataj 1981 Żabienica Schluetera
16. E. grandiflorus
(Chamisso & Schlechtendal)
Micheli 1881
ssp. aurerus Żabienica wielkokwiatowa
ssp. grandiflorus Żabienica wielkokwiatowa
17. E. bracteatus
Micheli 1881
ssp. bracteatus Żabienica ekwadorska
ssp. efenestratus (Fassett)
Haynes & Holm-Nielsen 1986
18. E. palaefolius
(Nees & Martius)
MacBride 1931
Żabienica łopatkolistna
19. E. pubescens
(Martius) Seubert 1873
Żabienica omszona
20. E. macrophyllus
(Kunth) Micheli 1881
 ssp. macrophyllus Żabienica wielkolistna
ssp. scaber (Rataj)
Haynes & Holm- Nielsen 1986
Żabienica szorstka
21. E. trialatus
Fassett 1955
Żabienica trójskrzydłowa
22. E. paniculatus
Micheli 1881
Żabienica wiechowata
23. E. lanceolatus
Rataj 1968
Żabienica lancetowata
24. E. aschersonianus
Graebner 1911
Żabienica sztywnolistna
25. E. teretoscapus
Haynes & Holm- Nielsen 1994
26. E. virgatus
(Hooker & Arnott)
Micheli 1881
27. E. floridanus
Haynes & Burkhalter 1998
28. E. decumbens
Kasselmann 2000  
Żabienica lancetolistna
29. E. piauhyensis
Kasselmann 2001, 
30. E. zombisiensis
Jérémi 2001

 

Klony Występują w warunkach naturalnych
Echinodorus parviflorus ‚Tropica’ – Żabienica łamliwa
Echinodorus aschersonianus ‚Rubromaculatus’
Echinodorus schlueteri ‚Leopard’ – Żabienica Leopard
Echinodorus cordifolius ‚Tropica Marble Queen’ – Żabienica marmurkowa
Echinodorus cordifolius ‚Gelb’
Echinodorus cordifolius ‚Mini’
Echinodorus cordifolius ‚Ovalis’
Echinodorus africanus
Echinodorus uruguayensis var. minor
Echinodorus ‚Veronicae’

 

Kultywary Uzyskane metodą krzyżowania lub nieznanego pochodzenia
Echinodorus ‚Aflame’
Echinodorus ‚Apart’
Echinodorus ‚Asperus’
Echinodorus ‚Aquartica’
Echinodorus ‚Beauty Red’
Echinodorus ‚Deep Purple’
Echinodorus ‚Devils Eye’
Echinodorus ‚Digital Art’
Echinodorus ‚Dschungelstar’ Nr 1
Echinodorus ‚Dschungelstar Nr 9’
Echinodorus ‚Elefant’  ‚Ds’ Nr 6
Echinodorus ‚Felix’
Echinodorus ‚Foxtail’
Echinodorus ‚Frans Stoffels’
Echinodorus ‚Gabrieli’
Echinodorus ‚Green Flame’
Echinodorus ‚Grizzly Bär’  ‚Ds’ Nr 4
Echinodorus ‚Grosser Bär’   ‚Ds’ Nr 5
Echinodorus ‚Grosse Osiris’   ‚Ds’ Nr 7
Echinodorus ‚Harbich’
Echinodorus ‚Harbich Rot’
Echinodorus ‚Hot Pepper’
Echinodorus ‚Indian Red’
Echinodorus ‚Izabella’
Echinodorus ‚Janii’
Echinodorus ‚Jenisiej’
Echinodorus ‚Joanna’
Echinodorus ‚Klainer Bär’  ‚Ds’ Nr 2
Echinodorus ‚Lena’
Echinodorus ‚Lothario’
Echinodorus ‚Mercedes’
Echinodorus ‚Oriental’
Echinodorus ‚Ozelot’
Echinodorus ‚Ozelot Grün’
Echinodorus ‚Ozelot Gold’  ‚Ds’ Nr 8
Echinodorus ‚Ozelot Red’
Echinodorus ‚Panda’ (‚Grüner Panda’)
Echinodorus ‚Paul Klöcker’
Echinodorus ‚Python’   ‚Ds’ Nr 3
Echinodorus ‚Rainer Felix’
Echinodorus ‚Rainers Kitty’
Echinodorus ‚Red Devil’
Echinodorus ‚Red Diamond’
Echinodorus ‚Red Flame’
Echinodorus ‚Regine Hildenbrandt’
Echinodorus ‚Reni’
Echinodorus ‚Rose’
Echinodorus ‚Rote Mamba’  ‚Ds’ Nr 16
Echinodorus ‚Roter Cordifolius’ ‚Ds’ Nr 11
Echinodorus ‚Roter Leopard’   ‚Ds’ Nr 10
Echinodorus ‚Rubin’
Echinodorus ‚Rubin’ narrow laves
Echinodorus ‚Rubra Variegata’
Echinodorus ‚Sankt Elmsfeuer’
Echinodorus ‚Simply Red’  ‚Ds’ Nr 15
Echinodorus ‚Spidernet’
Echinodorus ‚Tanzende Feuerfeder’
Echinodorus ‚Tornado’  ‚Ds’ Nr 14
Echinodorus ‚Tricolor’
Echinodorus ‚Tropical Fisch’
Echinodorus ‚Twister’  ‚Ds’ Nr 13
Echinodorus ‚Vesuvius’
Echinodorus ‚Wild Crocodile’  ‚Ds’ Nr 12
Echinodorus ‚Yellow Sun’


Rodzaj ŻABIENIEC (Alisma)

Rośliny z tego rodzaju występują w strefie umiarkowanej Europy, w zbiornikach wodnych stojących lub z powolnym nurtem wodnym.

Alisma plantago- aquatica – Żabieniec babka wodna
Alisma gramineus – Żabieniec trawolistny

 

Rodzaj ELISMA (Luronium)

Jedyny i tym samym typowy przedstawiciel monotypowego rodzaju Elisma

Luronium natans – Elisma wodna, pływająca

 

 

Rodzaj STRZAŁKI (Sagittaria)

Wieloletnie rośliny z krótkim lub węzłowatym kłączem. System korzeniowy dobrze rozwinięty. Rosną w toni wodnej, na brzegach zbiorników wodnych, płyciznach i ilastych miejscach. U gatunków zanurzonych w wodzie liście podwodne wstęgowate, ale niekiedy ogonkowe. Blaszka liściowa nieduża eliptyczna lub sercowata, pływa na powierzchni wody. U ziemno-wodnych roślin rozwija się trzy rodzaje liści. Podwodne – bezogonkowe wstęgowate. Pływające – na długich ogonkach jajowate, sercowate lub strzałkowate. Wyrastające nad powierzchnie wody – ze sztywnymi ogonkami, blaszka liściowa przeważnie strzałkowata lub łopatkowata. Ilość liści zależy od głębokości, na jakiej rośnie roślina. Czasami liście pływające mogą nie występować, a roślina wypuszcza wtedy podziemne rozłogi, które dają początek nowym roślinom. W klimacie umiarkowanym przeważnie po zimowaniu. Kwiatostan submersyjnych strzałek wznosi się na długiej łodyżce ponad powierzchnię wody. W kwiatostanie występują kwiaty męskie jak i żeńskie. Mimo iż upraw ich jest łatwa nie są jednak dość cenione przez akwarystów, gdyż mają mniej atrakcyjny wygląd. Pochodzą przeważnie z obu Ameryk. W akwariach uprawiane są gatunki małe i średnie, większe można hodować w paludariach. Temperatura i skład chemiczny wody (poza tym, że nie powinna być zbyt miękka) nie odgrywają większej roli w uprawie. Strzałki wymagają oświetlenia średniego do silnego. Jako podłoże stosujemy – aby uniknąć zbyt silnego wzrostu – najlepiej nie płukany piasek lub drobny żwirek do którego dodajemy kawałeczki zwietrzałej gliny. Podłoże powinno być dość grube. Rozmnaża się je praktycznie poprzez wyrastające obficie rozłogi. Można je rozmnażać tez z nasion.

Sagittaria filiformis – Strzałka nitkowata
Sagittaria graminea – Strzałka trawiasta
Sagittaria graminea var. watherbiana – Strzałka trawiasta zaokrąglona
Sagittaria graminea var.teres – Strzałka trawiasta mała
Sagittaria kurziana – Strzałka szeroka
Sagittaria lancifolia – Strzałka lancetolistna
Sagittaria latifolia – Strzałka
Sagittaria montevidensis – Strzałka argentyńska
Sagittaria papilosa – Strzałka
Sagittaria platyphylla – Strzałka szerokolistna
Sagittaria sagitifolia – Strzałka wodna
Sagittaria subulata – Strzałka pływająca
Sagittaria subulata var. subulata – Strzałka skrzydlasta
Sagittaria subulata var. gracilima – Strzałka delikatna
Sagittaria subulata var. kurziana – Strzałka szeroka

 

Rodzaj ŻABIENICA (Baldellia)

W większości ujęć systematycznych rodzaj uznawany jest za monotypowy z jednym (zarazem typowym) gatunkiem – żabienicą jaskrowatą

Baldellia ranunculoides – Żabienica jaskrowata

 

Rodzaj
(Limnophyton)

Rodzaj jednorocznych lub wieloletnich roślin błotnopączkowych z rodziny żabieńcowatych (Alismataceae), obejmujący trzy gatunki występujące w tropikalnych regionach Starego Świata, przede wszystkim w Afryce, a także na subkontynencie indyjskim, w Malezji, Wietnamie, na Jawie i Małych Wyspach Sundajskich. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów λίμνη (limni – jezioro) i φυτών (phyton – rośliny).

Limnophyton fluitans – Limnofiton

Do klasyfikacji